Kitaplar

2015 yılında Kokpit Aero sitesinde Türkiye'de basılan havacılık kitaplarına dair yayınlanan ve yaklaşık 150 eserden oluşan ilk liste, bu tutkulu yolculuğun kıvılcımı oldu. Tolga Özbek’in okuyucuları bu veri tabanını güncellemeye davet etmesiyle başlayan katkılarım, zamanla kişisel bir merakın ötesine geçerek bibliyografik bir arşiv çalışmasına dönüştü. Havacılığa dair yeni bir eser yayımlandığında buna ilişkin haber ve bilgiler internet aracılığıyla çeşitli platformlarda yer bulsa da verileri sürdürülebilir ve kurumsal bir yapıda güncel tutan bir sistemin eksikliği, bu çalışmayı titizlikle devam ettirme kararımda belirleyici rol oynadı. Bibliyografyadaki 1035 eseri tarihsel gelişim süreci ve tematik evrimi içinde incelediğimizde dikkat çeken önemli olgular mevcuttur:

• Tarihsel ve Tematik Evrim: Türk havacılık literatürü; Osmanlı’nın son dönemindeki (1885-1923) tanıtıcı kitapçık ve broşür gibi risaleler ile başlamış, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türk Hava Kurumu ve Türk Hava Kuvvetlerinin öğretici kitap ve teknik talimnameleri ile şekillenmiştir. 2000’li yıllara kadar ağırlıklı olarak askerî havacılık, hava harp tarihi ve uçuş emniyeti odaklı seyreden külliyat; 2000’lerden sonra sivil havacılık yönetimi, kabin hizmetleri, havacılık psikolojisi (CRM) ve havacılık hukukuna doğru genişlemiştir. Günümüzde ise yapay zekâ, otonom sistemler ve İHA (İnsansız Hava Araçları) teknolojileri literatürün yeni başlıkları olmaya başlamıştır.
• Askerî ve Sivil Denge: Türk Hava Kuvvetlerinin 1912 yılındaki kuruluşuyla birlikte literatürün ilk nüvesini askerî havacılık konularındaki çeviri ve özgün eserler ile talimnameler oluşturmuştur. Askerî ve sivil havacılık yayınları 2000’li yılların başında nitelik ve nicelik olarak eşitlenmiş; bu eşikten sonra ise sivil havacılık literatürü çok daha hızlı bir ivme kazanmıştır.
• Yayın Hacminin Gelişimi: 2000’li yıllara kadar yılda ortalama 3-4 kitap bandında seyreden havacılık yayıncılığı, bu tarihten itibaren üniversitelerin havacılık bölümlerinin artması ve sektörün büyümesiyle ivmelenerek yıllık çift haneli sayılara ulaşmıştır.
• Baskı Değişimleri: Zaman içerisinde yoğun ilgi gören bazı eserlerin farklı yayıncılar tarafından yeni baskılarının yapıldığı, isimlerinin güncellendiği ve içeriklerinin genişletildiği görülmektedir.
• Anı Literatürü ve Yaşanmışlıklar: Biyografi ve anı kitapları çoğunlukla Hava Kuvvetleri pilotlarının kaleminden çıkmıştır. Ayrıca bu isimlerden bazılarının sivil havacılığa geçerek gerek askerî gerekse sivil havacılık hatıralarını kaleme alması literatüre ayrı bir zenginlik katmıştır. Örneğin; Özkan Dalgıç’ın Pilot Olmak: Bir Savaş Pilotunun Anıları ve Yusuf Kurt’un Göklerin Kurdu eserleri okuyucuyu adeta bir F-16 kokpitinde hissettirirken; Menderes Çakıcı ise havayolu pilotluğunu ve uçuşun tüm safhalarını birinci elden büyük bir detayla aktarmıştır. Helikopter pilotlarının kaleme aldığı eserler ve döneme/uçak tipine özgü diğer anı kitapları da havacılık meraklıları ve araştırmacılar için önemli bir kaynak oluşturmaktadır.
• Süreli Yayınlar: Dönem dönem meraklılarıyla buluşan havacılık dergileri önemli bir misyon üstlenmişse de günümüzde internetin anlık bilgi akışı, kolay erişimi ve süreli yayınların artan maliyetleri bu işlevi büyük ölçüde dijital mecralara kaydırmıştır. Bununla birlikte, sektörün ve meraklıların yararlanabileceği aylık, doyurucu bir basılı havacılık dergisinin özlemi hâlen hissedilmektedir.

Elinizdeki bu çalışma; resmî kütüphane kayıtları, yayınevi katalogları ve arşiv belgeleriyle tek tek çapraz sorgulamadan geçirilerek doğrulanan 1035 eserlik güncel envanterdir. Gözden kaçan kitaplar veya sehven yapılmış hatalar varsa bildirilmesi hâlinde gerekli düzeltmeler yapılacaktır.

Havacılık tarihçilerine, araştırmacılara, sektör çalışanlarına ve gökyüzü sevdalılarına faydalı bir başvuru kaynağı olmasını dilerim.

Fatih Özcan