Makina mühendisliği eğitiminin ana konularından birisi olan mekanizma tekniği ve makina dinamiği konusunda ülkemizde bilime katkı koymuş akademisyenlere baktığımızda, öncü akademisyenin Prof. Dr. Bekir Dizioğlu olduğunu görüyoruz. Alman ekolünde yetişmiş ve Braunshweig Üniversitesinde kürsü sahibi olmuş Dizioğlu kendinden sonraki kuşakta Prof. Dr. Fuat Pasin yetiştirmiş Pasin ‘de, Prof. Dr. Metin Gürgöze’yi yetiştirerek geleneği sürdürmüştür.
Bekir Dizioğlu’nun yaşam öyküsü ve akademik faaliyetlerini anlatan blog yazımı aşağıda okuyabilirsiniz.
13 Aralık 1920 yılında Çorlu’da doğdu. 1938-1943 Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule Aachen ve Royal Saxon Teknik Üniversitesi Dresden’de makina mühendisliği okudu. 1942-1945 Dresden Kraliyet Sakson Teknik Üniversitesi’nde araştırma görevlisi olarak çalıştı.1944 yılında Dresden Teknik Üniversitesi’nde doktorasını tamamladı. Askerlik görevini Deniz Kuvvetleri’nde teğmen olarak yaptı. 1946-1959 yılları arasında İTÜ’de sırasıyla asistanlık, doçentlik ve profesörlük yapan Dizioğlu, 1960 yılında Braunschweig Teknik Üniversitesi’nde önce profesör, ardından ordinaryüs profesör olarak görev yaptı. 1969-1971 yılları arasında aynı üniversitede Mekanik Bölüm Direktörü olarak çalıştı.
1966 yılından itibaren Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde daimi misafir profesör olarak görev yaptı. 1967 yılında TÜBİTAK Bilim Ödülü’nü aldı. 23 Haziran 2005’te 84 yaşında Konstanz’da öldü.
Türkiye’de makina teorisi çalışmaları Prof. Dr. Bekir Dizioğlu ile başlamıştır. Dresden Üniversitesi’nden doktora derecesini alan Dizioğlu 1947’de o yıllarda ülkemizdeki tek teknik üniversite olan İTÜ’de öğretim üyesi olarak görev almıştır. Dizioğlu 1960’ta Almanya’ya dönse de Türkiye ile yakın ilişkilerini sürdürmüş ve öğrencileri Fuat Pasin ve Mustafa Köseoğlu ile mekanizma ve makina dinamiği derslerini vermeye devam etmiştir. İTÜ’de makina teorisi çalışmaları büyük ölçüde Alman ekolünden etkilenmiştir.
1943 Diploma-Müh. Dresden Kraliyet Sakson Teknik Üniversitesi makina mühendisliği
1944 Dr.-Ing. Prof. Meister ve Prof. A. Willers ile Dresden Kraliyet Sakson
Teknik Üniversitesi’nde tekstil teknolojisi/dişli teknolojisi konusunda doktora çalışması; “İğlerde Titreşim Olgusu
”1945-1946 ETH Zürih/İsviçre’de araştırma görevlisi veya seminer lideri
1945-1946 Özel sektörde çalıştı (Winterthur/İsviçre’de operasyon mühendisi)
1946-1949 İTÜ araştırma görevlisi ve laboratuvar yöneticisi
1949 İTÜ Habilitasyon Tekstil teknolojisi/dişli teknolojisi i; “Krank dişlilerinin basit sentezi”
1954-1960 İTÜ profesör
1960-1965 Braunschweig Carolo-Wilhelmina Üniversitesi’nde iletim dinamikleri alanında misafir profesör
Bekir Dizioğlu, 1968 yılında Herrmann Schäfer ve diğer meslektaşlarıyla birlikte TU Braunschweig’de Mekanik Merkezi’ni kurdu.
Türk Matematik Derneği’nin çalışmalarında Bekir Dizioğlu değerli katkılar vermiştir.
17 Mart 1950 Türk Sırfi ve Tatbiki Matematik Derneği yönetim kurulu seçildi: Başkan Ord. Prof. Dr. Kerim Erim, Genel Sekreter Doç. Bekir Dizioğlu.
30 Mart 1951 Derneğin himayesinde “popüler içerikli bir matematik dergisinin” yayımlanması için Prof. Gliessberg, Bedii bey ve Doç. Bekir Dizioğlu’ndan oluşan bir komisyon kurulmasına karar verildi.
ÇALIŞMALARINDAN ÖRNEKLER
Bekir Dizioğlu, “Wärmeübergang in parallelen Schmierschichten I,
II (Paralel yağ tabakalarında ısı geçirtgenliği teorisi hakkında - Birinci tebliğ),”
İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Mecmuası, 1952, A Serisi, No:6, s. 89.
Bu çalışmada, yağlama teorisi ile ilgili önemli bir problemin çözümü verilmiştir. Bahis konusu olan mesele, iki paralel plak arasında bir yağ filminin,plaklardan birisi verilen bir hız ile hareket ediyorsa, sıvının iç sürtünmesinden dolayı doğacak ısıyı ve bununla ilgili büyüklükleri hesaplanmıştır. Burada problem bir boyutlu olarak ve yağın belirli bir basınç farkı altında hareket ettiği göz önüne alınarak ve birinci sınır değer problemi için çözüm verilmiştir. Sıvının viskozitesinin sıcaklıkla değişmediği farz edilecektir. Başka bir çalışmada ise viskozite değişiminin nasıl hesaba katılabileceği gösterilmiştir.
Bu birinci çalışmada problemi çözmek için gerekli olan matematik esaslar verilmiştir. Bu arada, problemin çözüm imkânı, kullanılan yaklaşık metot, özel değer ve özel fonksiyonların hassasları ve açılım problemleri incelenmiştir.
Bekir Dizioğlu, “Die Temperaturverteilung und der Wärmeübergang in parallelen Schmierschichten,” Proceedings of the Eighth International
Congress on Theoretical and Applied Mechanics, 1952, s. 434.
Yağlama katmanlarındaki ısı koşullarını detaylı incelemek, hidrodinamik yağlama teorisi hakkında önemli açıklamalar sunuyor. Bu nedenle problem teorik olarak ele alınmış ve sayısal olarak değerlendirilmiştir. Bu çalışmada, iki paralel düzlem levhalar arasındaki yağlama katmanları iç sürtünme ile ısındığında meydana gelen ısı başlangıcı ve dağılımı tespit edilmiştir.
Bekir Dizioğlu, “Zur Kinematik getrieben weglicher Kupplungen (Hareketli mil kavramlarının kinematiği),” Teknik Üniversite Bülteni, 1948,
No:1, s. 11-28.
Bu araştırmanın konusu hareketli mil kavramlarının kinematiği olup, Martin Fürchtegott Grübler (1851-1935) mecburi hareketlilik teorisine dayanarak bu çeşit kavramların sistematiği ve sentezi yapmıştır. Gerek düzlem ve gerekse hacmî kavramlar, parçaların sayısı ve cinsi önceden bilinen mecburi hareketli kinematik zincirlere uygulanmıştır. Bu suretle meselenin bütün çözümlerini bulmak mümkün olmuş ve diğer taraftan kinematik zincirlerin mecburi hareketliliği parçaların ölçü ve karşılıklı durumlarına bağımlı olamadığından, istenilen konstruktif özellikler de gerçekleştirilmiştir.
Bekir Dizioğlu, “Dynamische Getriebesynthese der Kurbelausgleichsgetriebe,” Forschung auf dem Gebiete des Ingenieurwesens,
(26) 1960, s. 37-47.69
Kaynakça
https://profkat.tu-braunschweig.de/resolve/id/cpb_person_00000648
İTÜ Kütüphanesi
Tübitak